İthalatta Ek Gümrük Vergisi Tahakkuku: İtiraz ve Dava Süresi

İthalat sonrasında gümrük idaresi eksik vergi tespit ederse "ek tahakkuk" kararı tebliğ eder. Bu karara karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde gümrük idaresine itiraz edilebilir, itirazın reddi hâlinde idari yargıya (vergi mahkemesine) başvurulabilir; ayrıca aynı 15 günlük süre içinde uzlaşma talep edilebilir. Gümrük idaresi eksik vergiyi, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihten itibaren üç yıl içinde tebliğ edebilir.

Ek tahakkuk (noksan vergi tebliği) nedir?

İthalatta gümrük vergileri, beyannamenin tescili ve eşyanın teslimiyle büyük ölçüde belirlenir. Beyannamedeki vergi tutarı ile idarenin hesapladığı tutar eşitse, eşyanın teslim edilmesi vergilerin tebliği yerine geçer (m. 197/3). Ancak idare sonradan yaptığı kontrol ve denetimler (kıymet, tarife pozisyonu, menşe, muafiyet şartları gibi) sonucunda vergilerin hiç alınmadığını veya noksan alındığını belirlerse, farkı ek tahakkuk olarak yükümlüye tebliğ eder (m. 197/2, m. 198/1).

Gümrük vergileri, gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihte yürürlükte olan gümrük tarifesine göre hesaplanır (m. 15/1). Dolayısıyla ek tahakkukta temel tartışma konuları çoğunlukla gümrük kıymetinin (m. 23-30), eşyanın tarife sınıflandırmasının veya menşei nedeniyle tercihli tarife uygulanıp uygulanamayacağının (m. 17-22) doğru belirlenip belirlenmediğidir.

Ek tahakkuka karşı hangi süreler işler?

İtiraz nasıl yapılır?

Yükümlü, kendisine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde, bir üst makama (üst makam yoksa aynı makama) verilecek bir dilekçeyle itiraz edebilir. Dilekçenin süresi içinde yanlış makama verilmesi hâlinde itiraz süresinde yapılmış sayılır ve idare dilekçeyi yetkili makama ulaştırır (m. 242/3).

İtiraz dilekçesinde genellikle şunlar yer alır: tebliğ edilen işlemin tarihi ve sayısı, ilgili gümrük beyannamesinin tescil numarası, itiraz gerekçeleri (örneğin kıymetin yanlış belirlenmesi, tarife pozisyonu hatası) ve dayanak belgeler (fatura, sözleşme, ödeme belgeleri, menşe belgesi, laboratuvar raporu). İdareye intikal eden itirazlar 30 gün içinde karara bağlanarak ilgili kişiye tebliğ edilir (m. 242/2).

Gümrük idareleri nezdinde yapılan itiraz, vergilerin ödeme süresini keser; ödeme süresi, idarenin veya yargı merciinin kararının tebliğ edildiği tarihten itibaren yeniden başlar (m. 198/2).

İtiraz reddedilirse dava nasıl açılır?

İtirazın reddi kararlarına karşı işlemin yapıldığı yerdeki idari yargı mercilerine başvurulabilir (m. 242/4). Vergi, resim ve harç gibi mali yükümlere ilişkin uyuşmazlıklarda dava açma süresi, özel kanunda ayrı bir süre yoksa vergi mahkemelerinde 30 gündür ve tebliği izleyen günden başlar (İYUK m. 7). Süreler tatil günlerini de kapsar; son gün tatile rastlarsa süre izleyen ilk çalışma gününün bitimine kadar uzar (İYUK m. 8).

Gümrük Kanunu m. 197/5 uyarınca, tebliğ edilen vergiler 242. maddedeki sürelerde itiraz edilmez veya idari yargıya başvurulmazsa bu sürelerin bittiği tarihte kesinleşir. Dava açılması hâlinde ise mahkemece yükümlü aleyhine verilen kararın gümrük idaresine tebliğ edildiği tarihte tahsil edilebilir hâle gelir. Bu nedenle süre kaçırılması hak kaybına yol açabilir.

Uzlaşma nedir, ne zaman talep edilir?

Gümrük idarelerince düzenlenen ek tahakkuk ve ceza kararlarında yükümlü, tebliğden itibaren 15 gün içinde uzlaşma başvurusu yapabilir. Uzlaşma talebi, itiraz veya dava açma süresini durdurur; uzlaşma sağlanamazsa süre kaldığı yerden işler, ancak sürenin bitimine beş günden az kalmışsa süre beş güne tamamlanır. Uzlaşma sağlanamazsa yeniden uzlaşma talep edilemez (m. 244/1).

Uzlaşma tutanakları kesindir; yükümlü, üzerinde uzlaşılan ve tutanakla tespit edilen hususlar hakkında dava açamaz. Uzlaşılan vergi ve cezalar tutanağın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir ve uzlaşılan vergiler için gecikme faizi uygulanır (m. 244/4-5). Fiil, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'ndaki suçlarla ilişkiliyse uzlaşma hükmü uygulanmaz (m. 244/2).

Ödeme süresi ve teminat nasıl işler?

Noksan alındığı belirlenen vergiler, tebliğden itibaren 15 gün içinde ödenmelidir. Süre bitmeden yazılı istemde bulunulması ve teminat alınması şartıyla ödeme süresi 30 gün daha uzatılabilir; uzatılan süre için 6183 sayılı Kanun'daki tecil faizi alınır (m. 198/1). Yükümlü vergiyi sürenin bitimini beklemeden de ödeyebilir (m. 198/3). Teminat, ödenmesi gereken vergi ve diğer amme alacakları tutarı kadar verilir (m. 202). Teminat olarak sunulan kefalet ve benzeri güvencelerin hukuki niteliği hakkında kefalet sözleşmesinin geçerlilik şartlarına ve teminat senedinin isbat ve geçerlilik şartlarına ilişkin yazılarımız genel bilgi sağlar.

Fazla veya yersiz ödenen gümrük vergisi geri alınabilir mi?

Kanunen ödenmemesi gerektiği hâlde ödenmiş gümrük vergileri geri verilir; tahakkuk ettirilmemesi gerekenler kaldırılır. Vergilerin yükümlüye tebliğinden sonra ilgilinin üç yıl içinde gümrük idaresine başvurması gerekir (m. 211/2). Kasten yapılan tahrifat veya ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanıyla artırılması sonucu ödenen vergilerde iade talebi kabul edilmez (m. 211/1).

Kusurlu veya sözleşmeye aykırı olduğundan ithalatçı tarafından kabul edilmeyen eşyaya ilişkin ithalat vergilerinin iadesi için ise tebliğden itibaren bir yıl içinde başvurulmalıdır (m. 213/4). Beyannamenin iptali hâlinde ödenmiş vergilerin iadesi de iptal için öngörülen sürelerde istenmelidir (m. 212). Geri verme kararı tebliğ edildikten sonra dört ay içinde uygulanmazsa, ilgilinin talebi üzerine kanuni faiz ödenir (m. 216/2).

Ek tahakkuka hangi gerekçelerle itiraz edilebilir?

İtiraz gerekçeleri uyuşmazlığın niteliğine göre değişir. Sık karşılaşılan başlıklar şunlardır: (1) gümrük kıymetinin, satış bedeli esasına göre (m. 24) veya ikincil yöntemlerle (m. 25-27) yanlış belirlendiği; (2) eşyanın tarife pozisyonunun hatalı sınıflandırıldığı; (3) menşe veya tercihli tarife şartlarının yanlış değerlendirildiği; (4) tebliğ, gerekçe ve süre gibi şekil unsurlarındaki eksiklikler; (5) kimyasal tahlil sonuçlarının hatalı olduğu.

Tercihli tarifede, dolaşım belgesinin karşı ülke idaresince yanlışlıkla onaylandığı sonradan anlaşılırsa ve yükümlü gümrük mevzuatının gerektirdiği yükümlülüklerin yerine getirilmesinde tüm özeni gösterdiğini ispat ederse, tercihli tarife nedeniyle tahakkuk ettirilmeyen vergiler sonradan istenmez; ancak Kanun'da sayılan istisnalar saklıdır (m. 198/4). Bu hükmün şartlarının somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediği belgelere göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Hangi hâllerde ceza davası söz konusu olabilir?

Gümrük vergisi alacağı ceza uygulamasını gerektiren bir fiile ilişkinse ve bu fiil nedeniyle ceza davası açılmışsa, alacak Türk Ceza Kanunu'ndaki dava ve ceza zamanaşımı süreleri içinde kovuşturulup tahsil edilebilir (m. 197/4). Bu nedenle, ek tahakkukun yanında idari para cezası veya kaçakçılık iddiası da varsa her işlem için süreler ayrı ayrı izlenmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Ek tahakkuk tebliğini aldım, itiraz için kaç günüm var?

Tebliğ tarihinden itibaren 15 gündür (4458 sayılı Kanun m. 242/1). Uzlaşma talebi için de aynı 15 günlük süre geçerlidir (m. 244).

İtiraz etmek vergiyi ödeme yükümlülüğünü kaldırır mı?

Hayır. İtiraz yalnızca ödeme süresini keser; ödeme süresi, idarenin veya yargı merciinin kararının tebliğinden itibaren yeniden başlar (m. 198/2).

İtirazım reddedilirse ne yapabilirim?

İşlemin yapıldığı yerdeki idari yargı mercilerine, yani vergi mahkemesine başvurulabilir (m. 242/4). Dava süresi genel olarak tebliğden itibaren 30 gündür (İYUK m. 7).

Gümrük idaresi eksik vergiyi ne kadar süre sonra isteyemez?

Denetim sonucu belirlenen noksan vergilerin tebliği, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihten itibaren üç yıl içinde yapılmalıdır; bu olayla ilgili dava açılması zamanaşımını durdurur (m. 197/2).

Fazla ödediğim gümrük vergisini ne zamana kadar geri isteyebilirim?

Kanunen ödenmemesi gereken vergiler için tebliğden itibaren üç yıl içinde başvuru gerekir (m. 211/2). Kusurlu eşya gibi m. 213 kapsamındaki hâllerde süre bir yıldır.

Uzlaşma sağlanamazsa tekrar başvurabilir miyim?

Hayır. Uzlaşmanın vaki olmaması veya temin edilememesi hâlinde yeniden uzlaşma talebinde bulunulamaz (m. 244/1).