Hakaret Suçu Nedir? Cezası, Şikâyet Süresi ve Uzlaşma Durumu

Hakaret, Türk Ceza Kanunu'nun 125. maddesinde düzenlenen ve üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile karşılanan bir suçtur. Mağdur, fiili ve faili öğrendiği günden itibaren altı ay içinde şikâyet etmelidir; ancak 7531 sayılı Kanunla eklenen düzenleme uyarınca hakaret bakımından şikâyet süresi, fiilin işlendiği tarihten itibaren en geç iki yıl geçtiğinde sona erer.

Hakaret suçu nedir, hangi fiiller hakaret sayılır?

TCK madde 125, iki ayrı fiili cezalandırır: bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek ya da sövmek suretiyle onur, şeref ve saygınlığa saldırmak. Korunan değer, kişinin toplumdaki saygınlığı ve kendine duyduğu değerdir.

Kanun, mağdurun yüzüne karşı yapılan hakaret ile gıyabında yapılan hakareti ayırır. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat (görüşme, temas) ederek işlenmesi gerekir. Mağdurun kendisini muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle (mesaj, e-posta, sesli kayıt vb.) işlenen hakaret de aynı cezayı gerektirir (m. 125/2).

Mağdurun adının açıkça yazılması şart değildir; isnadın kime yönelik olduğunda duraksanmayacak bir durum varsa mağdur belirlenmiş sayılır (m. 126).

Hakaretin cezası ne kadardır, hangi durumlarda artar?

Temel ceza üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezasıdır. Cezayı etkileyen başlıca haller şunlardır:

• Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret, inanç ve düşünceler nedeniyle hakaret veya dinî değerlerden bahisle hakaret hâlinde cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz (m. 125/3).
• Alenen işlenmesi hâlinde ceza altıda bir oranında artırılır (m. 125/4). Sosyal medya paylaşımları, herkesin görebildiği yorumlar ve açık gruplar bu bakımdan değerlendirilir.
• Haksız bir fiile tepki olarak işlenmişse ceza üçte birine kadar indirilebilir, ceza vermekten de vazgeçilebilir (m. 129/1). Karşılıklı hakaret hâlinde de benzer bir indirim veya cezadan vazgeçme mümkündür (m. 129/3).
• Yargı mercileri veya idari makamlar önündeki başvuru, iddia ve savunmalar kapsamında, gerçek ve somut vakıalara dayanan ve uyuşmazlıkla bağlantılı isnatlarda ceza verilmez (iddia ve savunma dokunulmazlığı, m. 128).

Ölmüş bir kişinin hatırasına en az üç kişiyle ihtilat ederek hakaret de ayrıca suçtur (m. 130).

Hakaret için şikâyet süresi ne kadardır?

Hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması, kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hâli hariç, mağdurun şikâyetine bağlıdır (TCK m. 131/1). TCK m. 73 uyarınca şikâyet süresi altı aydır ve şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden başlar.

7531 sayılı Kanunla (7 Kasım 2024) m. 73/2'ye eklenen cümleye göre, şikâyete bağlı hakaret suçunda şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez. Dolayısıyla mağdur hakareti iki yıl sonra öğrenmiş olsa bile şikâyet hakkı kalmaz.

Şikâyetten sonra mağdur vazgeçerse, şikâyete bağlı suçlarda kural olarak dava düşer (m. 73/4). İştirak hâlinde sanıklardan biri hakkındaki vazgeçme diğerlerini de kapsar (m. 73/5).

Şikâyet nereye ve nasıl yapılır?

Suç ihbarı veya şikâyet, Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluk makamlarına yazılı veya sözlü olarak yapılabilir (CMK m. 158). Şikâyet dilekçesinde şüphelinin kimliği, olayın tarihi ve yeri, hakaret içeriği ve deliller açıkça belirtilmelidir.

Deliller bakımından özellikle şunlar önemlidir:

• Yazılı mesajlar, e-postalar ve sosyal medya paylaşımlarının ekran görüntüleri; mümkünse bağlantı adresi ve tarih/saat bilgisi.
• Tanık bilgileri; gıyapta hakaretlerde üç kişiyle ihtilat unsurunun ispatı için gereklidir.
• Ses ve görüntü kayıtları ile mesaj kayıtlarının dosyaya sunulması.

Hakaret suçunda uzlaştırma ve önödeme mümkün müdür?

Şikâyete bağlı suçlarda uzlaştırma kural olarak uygulanır (CMK m. 253/1-a). Ancak CMK m. 253/3, soruşturulması şikâyete bağlı olsa bile hakaret suçunda (m. 125) uzlaştırma yoluna gidilemeyeceğini belirtir.

Buna karşılık TCK m. 75/6'ya göre hakaret suçu (kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hâli hariç) önödeme hükümlerinin kapsamındadır. Önödemede şüpheli, kanunda gösterilen miktarı soruşturma giderleriyle birlikte Cumhuriyet savcılığının tebliği üzerine on gün içinde öderse hakkında kamu davası açılmaz; failin talebi hâlinde ödeme üç eşit taksitle yapılabilir. Önödeme, mağdurun maddi veya manevi tazminat isteme hakkını ortadan kaldırmaz (m. 75/5).

Dava zamanaşımı ve yargılama süreci nasıl işler?

Hakaretin cezasının üst sınırı iki yıl olduğundan kamu davası, TCK m. 66/1-e uyarınca sekiz yıllık zamanaşımına tabidir. Seçimlik cezalı suçlarda zamanaşımı bakımından hapis cezası esas alınır (m. 66/4). Süre, suçun işlendiği günden başlar (m. 66/6).

İddianame kabul edilirse dava, kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür. Mahkûmiyet hâlinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) gündeme gelebilir. CMK m. 231'in güncel metnine göre sanığa verilen ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adlî para cezası ise, kanundaki koşullar (daha önce kasıtlı suçtan mahkûm olmama, yeniden suç işlemeyeceği kanaati, zararın giderilmesi) varsa mahkeme HAGB kararı verebilir; bu durumda beş yıllık denetim süresi uygulanır. Denetim süresi içinde kasten yeni suç işlenmezse dava düşer. Sabıka kaydı konularında adli sicil ve adli arşiv kaydının silinmesi yazısına bakılabilir.

Hakaret nedeniyle tazminat istenebilir mi?

Ceza davasından bağımsız olarak, kişilik hakkı zedelenen kişi Türk Borçlar Kanunu m. 58 kapsamında manevi tazminat isteyebilir. Tazminat tutarı, olayın özelliğine, tarafların sosyal ve ekonomik durumuna ve hakaretin yayılma düzeyine göre hâkim tarafından takdir edilir. Haksız fiil sorumluluğunda zamanaşımı, zarar ve failin öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her halükârda fiilden itibaren on yıldır (TBK m. 72).

Eleştiri ile hakaret arasındaki sınır nedir?

Her sert ifade hakaret sayılmaz. Yargı uygulamasında eleştiri hakkı ve ifade özgürlüğü ile kişinin onur ve saygınlığı arasında bir denge aranır. Genel olarak ifadenin kullanıldığı bağlam, ifadeyi kullananın amacı, mağdurun kamusal konumu ve sözlerin kişiye mi yoksa fikre, davranışa veya olaya mı yönelik olduğu değerlendirilir. Somut bir olguya dayanan ve kamu yararı taşıyan eleştiri ile yalnızca küçük düşürmeye yönelen aşağılayıcı sözler farklı sonuçlar doğurabilir.

Ayrıca isnat edilen fiil suç oluşturuyorsa ve ispat edilirse kişiye ceza verilmez; bu ispat isteminin kabulü ise kamu yararı bulunmasına veya şikâyetçinin ispata razı olmasına bağlıdır (m. 127). Buna karşılık ispat edilmiş bir fiilden söz edilerek kişiye hakaret edilmesi hâlinde ceza verilir.

Hakaret, çoğu zaman tehdit, şantaj, kişisel verilerin ele geçirilmesi veya özel hayatın gizliliğinin ihlali gibi başka suçlarla birlikte ortaya çıkabilir. Bu nedenle somut olayda hangi fiilin hangi suç tipine girdiğinin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir; her suç için şikâyet süresi, zamanaşımı ve uzlaştırma kuralları farklı olabilir.

Mağdurun hâkim önünde de aynı hassasiyetle hareket etmesi gerekir: Yargılama sırasında yapılan beyanlar bakımından yukarıda anlatılan iddia ve savunma dokunulmazlığı (m. 128) uygulanabilir, ancak bu dokunulmazlık gerçek ve somut vakıalara dayanan, uyuşmazlıkla bağlantılı beyanlarla sınırlıdır.

Sık Sorulan Sorular

Sosyal medyada hakaret edilirse ne yapılır?

Paylaşımın ekran görüntüsü, bağlantı adresi ve tarih/saat bilgisi saklanarak Cumhuriyet başsavcılığına şikâyette bulunulabilir. Fiil alenen işlendiği için ceza altıda bir oranında artırılabilir.

Hakaret şikâyeti için süre ne kadardır?

Fiili ve failin kim olduğunu öğrendiğiniz günden itibaren altı ay; ancak hakaret bakımından fiilin işlendiği tarihten itibaren en çok iki yıl içinde şikâyet edilmelidir.

Hakaret davasında uzlaşma olur mu?

Hakaret suçunda CMK m. 253/3 gereği uzlaştırma uygulanmaz. Mağdur şikâyetinden vazgeçerse, şikâyete bağlı suç olduğu için dava düşer.

Hakaret suçundan hapis cezası verilir mi?

Kanun hapis veya adlî para cezasını seçimlik olarak öngörür. Hapis cezası verilirse, koşulları varsa hükmün açıklanmasının geri bırakılması veya diğer yasal imkânlar değerlendirilebilir.

Karşılıklı hakaret edilirse ne olur?

Mahkeme, olayın mahiyetine göre taraflardan her ikisi veya biri hakkında cezayı üçte birine kadar indirebilir ya da ceza vermekten vazgeçebilir (TCK m. 129/3).

Hakaret nedeniyle manevi tazminat davası ne zaman açılabilir?

Ceza davasından bağımsız olarak, zararı ve zarar vereni öğrenmeden itibaren iki yıl içinde, her halükârda fiilden itibaren on yıl içinde açılabilir (TBK m. 72).