Türk hukukunda nafaka; dava sürerken ödenen tedbir nafakası, boşanma sonrası geçim için ödenen yoksulluk nafakası, çocuğun bakımı için ödenen iştirak (çocuk) nafakası ve akrabalar arasındaki yardım nafakası olmak üzere dört ana türe ayrılır. Her birinin dayanağı, şartı ve sona erme biçimi farklıdır. Ayrıca Anayasa Mahkemesi, yoksulluk nafakasını düzenleyen Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 175'teki "süresiz olarak" ibaresini iptal etmiştir; bu iptal 30 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmış olup yayımdan dokuz ay sonra yürürlüğe girecektir.
- Tedbir nafakası: Boşanma veya ayrılık davası süresince ödenir (TMK m. 169).
- Yoksulluk nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eş lehine, diğer tarafın mali gücü oranında istenir (TMK m. 175).
- İştirak nafakası: Velayeti almayan ebeveyn, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır (TMK m. 182, 327–330).
- Yardım nafakası: Yardım edilmezse yoksulluğa düşecek üstsoy, altsoy ve kardeşler için istenir (TMK m. 364).
- Güncel gelişme: TMK m. 175'teki "süresiz olarak" ibaresinin iptali, Anayasa Mahkemesi kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girecektir.
Tedbir nafakası nedir, ne zamana kadar ödenir?
Boşanma veya ayrılık davası açıldığında hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan geçici önlemleri; özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin önlemleri resen alır (TMK m. 169). Bu kapsamda belirlenen nafakaya tedbir nafakası denir. Geçici nitelikte olduğu için amacı, dava sonuçlanana kadar eşin ve çocukların geçimini güvence altına almaktır. Hâkim bu önlemleri talep olmasa da kendiliğinden alabilir; yine de talepte bulunmak, hâkimin dikkatini bu konuya çekmek bakımından yararlıdır.
Yoksulluk nafakası hangi şartlarda istenebilir?
TMK m. 175'e göre boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru diğer taraftan daha ağır olmamak koşuluyla, geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında nafaka isteyebilir. Kanun ayrıca nafaka yükümlüsünün kusurunun aranmayacağını belirtir. Dolayısıyla üç ölçüt öne çıkar:
- Yoksulluk: Nafaka isteyen taraf, boşanma nedeniyle geçimini sağlayamayacak duruma düşmelidir. Yalnızca gelir farkının bulunması tek başına yeterli sayılmaz; tarafların gelir, mal varlığı ve yaşam koşulları birlikte değerlendirilir.
- Kusur durumu: Nafaka isteyen taraf, boşanmada diğerinden daha ağır kusurlu olmamalıdır.
- Mali güç: Nafaka, yükümlünün ödeme gücüyle orantılı olarak belirlenir.
Boşanma davasının nasıl ilerlediğine ilişkin ayrıntılar için Çekişmeli ve Anlaşmalı Boşanma Davaları başlıklı yazıya bakılabilir.
Anayasa Mahkemesi'nin "süresiz nafaka" kararı ne anlama geliyor?
Anayasa Mahkemesi, 4/6/2026 tarihli E.2025/156, K.2026/131 sayılı kararıyla TMK m. 175'in birinci fıkrasındaki "süresiz olarak" ibaresini iptal etmiştir. Karar, 30 Eylül 2026 tarihli ve 33386 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Basında ve hukuk yayınlarında aktarıldığına göre iptal hükmü, yayımdan dokuz ay sonra, yani 2027 yılı Haziran ayı sonunda yürürlüğe girecektir.
Bu karar, yoksulluk nafakasının kaldırıldığı anlamına gelmez; yalnızca nafakanın "süresiz" olacağı yönündeki kanuni ifade ortadan kalkmaktadır. Yürürlük tarihine kadar kanun koyucunun yeni bir düzenleme yapıp yapmayacağı ve nafakanın süresinin nasıl belirleneceği henüz kesinleşmiş değildir. Mevcut nafaka kararlarının bu değişiklikten nasıl etkileneceği de yeni düzenlemenin içeriğine ve yargı uygulamasına bağlıdır. Bu nedenle kararın pratik sonuçlarını değerlendirirken Resmî Gazete'deki güncel mevzuat takip edilmelidir.
Yoksulluk nafakası ne zaman sona erer, artırılır veya azaltılır?
TMK m. 176'ya göre maddi tazminat ve yoksulluk nafakası toptan veya durumun gereklerine göre irat (düzenli ödeme) biçiminde ödenebilir. İrat biçiminde ödenen nafaka şu hâllerde sona erer:
- Alacaklı tarafın yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar.
- Alacaklının evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır.
Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılmasına ya da azaltılmasına karar verilebilir (TMK m. 176/4). Hâkim, istem hâlinde, nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir. Manevi tazminat ise irat biçiminde ödenemez. Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m. 177).
İştirak nafakası ve çocuk nafakası nasıl belirlenir?
Çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır (TMK m. 327). Boşanmada velayeti kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m. 182); bu katkıya iştirak nafakası denir. Nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir; çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur ve nafaka her ay peşin ödenir (TMK m. 330).
Ana ve babanın bakım borcu, çocuğun ergin olmasına kadar devam eder. Çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi sürüyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde, eğitim sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür (TMK m. 328). Küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir; ayırt etme gücüne sahip küçük de dava açabilir (TMK m. 329). Durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (TMK m. 331).
Nafaka miktarı nasıl hesaplanır?
Kanunda nafaka için sabit bir tutar, yüzde veya hesaplama tablosu yoktur. Miktar her dosyada somut olaya göre belirlenir. Hâkimin değerlendirdiği başlıca unsurlar şunlardır:
- Tarafların gelirleri, çalışma durumları ve mal varlıkları,
- Nafaka isteyenin ve çocukların barınma, beslenme, sağlık ve eğitim gibi ihtiyaçları,
- Yükümlünün ödeme gücü ve kendi geçim giderleri,
- Evliliğin süresi ve yaşam standardı,
- Çocuğun yaşı ve özel ihtiyaçları.
Bu nedenle benzer görünen iki dosyada bile farklı tutarlara hükmedilebilir. Gelir ve gider belgelerinin (maaş bordrosu, banka kayıtları, kira sözleşmesi, okul ve sağlık giderleri) mahkemeye sunulması, miktarın somut verilere dayanarak belirlenmesini sağlar.
Nafaka davası nerede, nasıl açılır?
Boşanma davası sürerken tedbir nafakası aynı dosyada istenir. Yoksulluk ve iştirak nafakası ise boşanma davasında talep edilebilir; boşanma kararı verildikten sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m. 177). Çocuk nafakası için küçüğe fiilen bakan ebeveyn çocuk adına dava açabilir. Dilekçede nafaka türü, talep edilen miktar ve gerekçeler ile gelir-gider bilgilerine dair deliller belirtilir. Boşanma sürecinde mal paylaşımı ise nafakadan ayrı bir konudur; bunun için Mal Rejiminin Tasfiyesi Davası ve Evlilik Birliğinde Mal Rejimleri yazılarına bakılabilir.
Nafaka türleri arasındaki temel farklar nelerdir?
| Tür | Dayanak | Süre / sona erme |
|---|---|---|
| Tedbir nafakası | TMK m. 169 | Dava süresince; geçici önlem niteliğindedir |
| Yoksulluk nafakası | TMK m. 175, 176 | Yeniden evlenme veya ölümle kendiliğinden; diğer hâllerde mahkeme kararıyla sona erer |
| İştirak nafakası | TMK m. 182, 327–331 | Çocuğun ergin olmasına, eğitim sürüyorsa eğitimin bitmesine kadar |
| Yardım nafakası | TMK m. 364, 365 | Yoksulluk ve refah koşulları sürdüğü müddetçe |
Bu tablo genel çerçeveyi gösterir; her dosyada somut olayın koşulları ayrıca değerlendirilir. Nafaka türlerinin birbirini dışlamadığı da unutulmamalıdır: örneğin velayeti alan eş hem yoksulluk nafakası hem de çocuk için iştirak nafakası alabilir.
Yardım nafakası kimlere karşı istenebilir?
Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür; kardeşlerin nafaka yükümlülükleri refah içinde bulunmalarına bağlıdır (TMK m. 364). Nafaka davası, mirasçılıktaki sıra göz önünde tutularak açılır (TMK m. 365). Yardım nafakası boşanmadan bağımsızdır ve soy bağına dayanır.
Sık Sorulan Sorular
Nafaka türleri nelerdir?
Tedbir nafakası, yoksulluk nafakası, iştirak (çocuk) nafakası ve yardım nafakası olmak üzere dört ana tür vardır.
Kusurlu eş yoksulluk nafakası alabilir mi?
Nafaka isteyen tarafın kusuru diğerinden daha ağır olmamalıdır. Karşı tarafın kusuru ise aranmaz (TMK m. 175).
Yoksulluk nafakası ne zaman kendiliğinden sona erer?
İrat biçiminde ödenen nafaka, alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar (TMK m. 176/3).
Nafaka miktarı sonradan değiştirilebilir mi?
Evet. Tarafların mali durumları değişirse veya hakkaniyet gerektiriyorsa nafaka artırılabilir ya da azaltılabilir; çocuk nafakasında da durumun değişmesi hâlinde miktar yeniden belirlenir (TMK m. 176/4, 331).
Çocuk nafakası ne zamana kadar ödenir?
Kural olarak çocuğun ergin olmasına kadar; eğitimi devam ediyorsa beklenebilecek ölçüde eğitimi bitene kadar sürer (TMK m. 328).
Yoksulluk nafakası kaldırıldı mı?
Hayır. Anayasa Mahkemesi yalnızca TMK m. 175'teki "süresiz olarak" ibaresini iptal etmiştir; iptal, yayımdan dokuz ay sonra yürürlüğe girecektir.