Evlilik birliği devam ettiği sürece eşler maddi ve manevi olarak ortak bir yaşam sürdürürler. Evliliğin boşanma kararıyla sona ermesi halinde ortaya çıkan en önemli hukuki sonuçlardan biri de evlilik süresince edinilen malların paylaşılmasıdır. Hukukumuzda bu süreç Mal Rejiminin Tasfiyesi Davası ile yürütülmektedir.

I. Mal Paylaşımı Davası Ne Zaman Açılabilir?

Mal rejiminin tasfiyesi davası, boşanma davası ile birlikte açılabileceği gibi, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren 10 yıllık zamanaşımı süresi içerisinde de ayrı bir dava olarak açılabilir.

Ancak, mal paylaşımı davası boşanma davası ile birlikte açıldığında mahkeme dosyayı tefrik eder (ayırır). Mal rejiminin tasfiye edilebilmesi için evliliğin sona ermiş olması gerektiğinden, Aile Mahkemesi boşanma davasının kesinleşmesini bekletici mesele yapar. Boşanma davası reddedilirse mal paylaşımı davası da konusuz kalır.

II. Mal Rejiminin Sona Erme Anı ve Etkisi

Türk Medeni Kanunu m. 225/2 uyarınca, mahkemece boşanma sebebiyle mal rejiminin sona erdirilmesine karar verilmesi halinde, mal rejimi boşanma kararının kesinleştiği tarihte değil; boşanma davasının açıldığı tarih itibarıyla sona ermiş sayılır. Tasfiyede, dava tarihindeki mevcut edinilmiş malların değerleri esas alınır.

III. Yasal Mal Rejimi: Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi

Eşler evlenirken veya evlilik içinde noterde başka bir mal rejimini seçmemişlerse, kanun gereği kendiliğinden Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi uygulanır. Bu rejimde mallar iki ana gruba ayrılır:

A. Edinilmiş Mallar

Eşlerin çalışma ve yatırımları karşılığında elde ettikleri değerlerdir:

  • Çalışmanın karşılığı olan edinimler (maaş, ücret, prim vb.),
  • Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarının ödemeleri (emekli ikramiyesi, maluliyet aylığı vb.),
  • Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar,
  • Kişisel malların gelirleri (örneğin kişisel daireden alınan kira geliri veya mevduat faizi),
  • Edinilmiş malların yerine geçen değerler (edinilmiş bir aracın satılmasıyla elde edilen para).

B. Kişisel Mallar

Tasfiyede paylaşıma tabi tutulmayan değerlerdir:

  • Eşlerden sadece birinin kişisel kullanımına yarayan eşya (kıyafetler, mesleki aletler vb.),
  • Evlilik öncesinde sahip olunan malvarlığı değerleri,
  • Miras yoluyla kalan veya bağış/karşılıksız kazandırma şeklinde elde edilen mallar,
  • Manevi tazminat alacakları,
  • Kişisel malların yerine geçen değerler,
  • Ziynet Eşyaları (Güncel Yargıtay İçtihatları): Erkeğe takılan ve erkeğe özgü olan ziynetler erkeğin; kadına takılan veya cinsiyet ayrımı olmaksızın kadına özgü takılar ise kadının kişisel malı kabul edilmektedir.

Not: Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir (TMK m. 222). Eşler arasında kime ait olduğu belirlenemeyen mallar ise paylı mülkiyet sayılır.

IV. Eklenecek Değerler (TMK m. 229)

Bir eşin diğer eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla yaptığı devirler tasfiyede hesaba katılır. Aşağıdaki değerler edinilmiş mallara eklenir:

  • Eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar,
  • Bir eşin mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler.

V. Değer Artış Payı Alacağı (TMK m. 227)

Eşlerden biri, diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın kişisel malvarlığından katkıda bulunmuşsa; tasfiye sırasında bu malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında alacak hakkına sahip olur.

VI. Artık Değer ve Katılma Alacağı (TMK m. 231 ve 236)

Edinilmiş malların toplam değerinden, bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktar artık değer olarak adlandırılır. Kanun gereğince her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı (%50) üzerinde katılma alacağı hakkına sahip olur.

VII. Zina ve Hayata Kast Nedeniyle Boşanmada Özel Durum (TMK m. 236/2)

Hukukumuzda genel kusur halleri (şiddet, hakaret, geçimsizlik vb.) yasal katılma alacağını ortadan kaldırmaz. Ancak boşanma davası Zina (TMK m. 161) veya Hayata Kast (TMK m. 162) sebeplerine dayanıyorsa; hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya tamamen kaldırılmasına karar verebilir.

VIII. Görevli ve Yetkili Mahkeme

Mal rejiminin tasfiyesi davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise boşanma davasına bakmaya yetkili olan yer mahkemesidir (eşlerden birinin yerleşim yeri veya boşanma davasından önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi).

Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlı olup somut hukuki durumlara doğrudan çözüm teşkil etmez. Karşılaşacağınız hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışmanız tavsiye edilir.