Evliliğin sona ermesi (boşanma, ölüm veya iptal) halinde eşlerin sahip olduğu malvarlığı değerlerinin nasıl yönetileceğini ve tasfiye edileceğini düzenleyen kurallar bütününe mal rejimi denir. Türk Medeni Kanunu’nda (TMK) bir adet yasal varsayılan, üç adet de seçimlik olmak üzere toplam dört farklı mal rejimi düzenlenmiştir:

  • 1. Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi (Yasal Varsayılan Mal Rejimi)
  • 2. Mal Ayrılığı Rejimi (Seçimlik)
  • 3. Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejimi (Seçimlik)
  • 4. Mal Ortaklığı Rejimi (Seçimlik)

I. Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi (Yasal Mal Rejimi)

01.01.2002 tarihinde yürürlüğe giren Türk Medeni Kanunu uyarınca, eşlerin evlenirken veya evlilik içinde başka bir mal rejimini seçmedikleri hallerde kendiliğinden uygulanan yasal mal rejimidir. (01.01.2002 tarihinden önce kıyılan nikahlarda, bu tarihe kadar Mal Ayrılığı rejimi; bu tarihten sonrası için ise Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi geçerlidir.)

Bu rejimde eşlerin malvarlığı edinilmiş mallar ve kişisel mallar olmak üzere ikiye ayrılır:

A. Edinilmiş Mallar

Her eşin bu mal rejiminin devamı süresince çalışma veya yatırım karşılığı elde ettiği değerlerdir:

  • Çalışmanın karşılığı olan edinimler (maaş, ücret, prim vb.),
  • Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarının yaptığı ödemeler (emekli ikramiyesi, maluliyet aylığı vb.),
  • Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar,
  • Kişisel malların gelirleri (örneğin kişisel evden elde edilen kira geliri veya mevduat faizi),
  • Edinilmiş malların yerine geçen değerler (örneğin edinilmiş mal kapsamındaki aracın satılmasıyla elde edilen para).

B. Kişisel Mallar

Tasfiyede paylaşıma tabi tutulmayan mallardır:

  • Eşlerden sadece birinin kişisel kullanımına yarayan eşya (kıyafetler, mesleki aletler vb.),
  • Evlilik öncesinde eşlerden birine ait bulunan değerler,
  • Miras yoluyla kalan veya karşılıksız kazandırma (bağış) şeklinde elde edilen mallar,
  • Manevi tazminat alacakları,
  • Kişisel malların yerine geçen değerler,
  • Ziynet Eşyaları (Güncel Yargıtay İçtihatları): Erkeğe takılan ve erkeğe özgü olan ziynetler erkeğin; kadına takılan veya cinsiyet ayrımı olmaksızın kadına özgü takılar ise kadının kişisel malı kabul edilmektedir.

C. Katkı Payı Alacağı ve Artık Değere Katılma Alacağı Farkı

  • Artık Değere Katılma Alacağı: Yasal mal rejiminde, borçlar düşüldükten sonra kalan net edinilmiş mal değerinin (artık değer) diğer eşe yasal olarak %50 oranında kazandırdığı alacak hakkıdır. Doğrudan kanundan doğar.
  • Katkı Payı Alacağı: Bir eşin, diğer eşe ait bir malın edinilmesine veya iyileştirilmesine kendisinden beklenmeyen bir şekilde kişisel malvarlığından (miras, evlilik öncesi birikim vb.) somut ve ölçülebilir bir maddi katkı sağlaması durumunda doğan alacak hakkıdır.

II. Seçimlik Mal Rejimleri

  • Mal Ayrılığı Rejimi: Her eş kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarını korur. Tasfiye anında eşler sadece kendi adlarına kayıtlı malları alırlar. Diğer eşin malına kişisel malı ile katkı sağlayan taraf katkı payı alacağı talep edebilir.
  • Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejimi: Rejimin sona ermesi halinde, eşlerden birine ait olduğu ispat edilemeyen mallar paylı mülkiyet sayılır. Aileye özgülenen mallar ve yatırımlar esnasında hakkaniyet gözetilerek paylaşım yapılır.
  • Mal Ortaklığı Rejimi: Eşlerin ortak malları ile kişisel mallarından oluşur. Ortak mallar üzerinde eşler elbirliğiyle mülkiyete sahip olurlar.

III. Mal Rejiminin Seçimi, Değiştirilmesi ve Usulü

Eşler, kanuni mal rejimi dışındaki seçimlik rejimleri kabul etmek veya mevcut mal rejimini değiştirmek istediklerinde şu hukuki yollara başvurabilirler:

  • Evlenme Başvurusu Esnasında Bildirim: Eşler, evlenme başvurusu yaparken evlendirme dairesine yazılı bildirimde bulunarak seçimlik mal rejimlerinden birini seçebilirler.
  • Noterde Sözleşme Yapılması: Evlilik öncesinde veya evlilik birliği devam ederken taraflar, noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapacakları bir Mal Rejimi Sözleşmesi ile diledikleri zaman mevcut mal rejimini değiştirebilir veya kaldırabilirler.
  • Hâkim Kararıyla Değiştirme (Olağanüstü Mal Rejimi - TMK m. 206): Haklı bir sebebin varlığı halinde (örneğin eşlerden birinin borca batık olması veya ortak malları tehlikeye düşürmesi), eşlerden birinin talebi üzerine Aile Mahkemesi hâkimi mevcut mal rejimini Mal Ayrılığına dönüştürebilir.

Önemli Not: Mal rejimi sözleşmesiyle yapılan değişiklikler, eşlerin alacaklılarının mevcut haklarını ortadan kaldıramaz veya zorlaştıramaz.

Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlı olup somut hukuki durumlara doğrudan çözüm teşkil etmez. Karşılaşacağınız hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışmanız tavsiye edilir.