Mirasın Reddi Nasıl Yapılır? Süresi, Şartları ve Sonuçları

Mirasın reddi, mirasçının ölen kişinin hem mal varlığından hem borçlarından kurtulmak için sulh hukuk mahkemesine yaptığı beyandır ve mirasçının, mirasbırakanın ölümünü öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde yapılması gerekir (TMK m. 606). Süre içinde ret beyanında bulunmayan mirasçı, mirası kayıtsız şartsız kabul etmiş sayılır ve mirasbırakanın borçlarından kişisel malvarlığıyla da sorumlu olur (TMK m. 610).

Mirası reddetmek ne anlama gelir?

Miras, mirasbırakanın ölümüyle kanun gereği mirasçılara geçer; mirasçı bunun için ayrıca bir işlem yapmak zorunda değildir. Mirasçıya tanınan hak, bu geçişi geriye etkili olarak ortadan kaldırmaktır. Hem yasal hem atanmış mirasçılar mirası reddedebilir (TMK m. 605/1). Reddeden mirasçı, kural olarak mirasbırakanın borçlarından da sorumlu olmaz; ancak aşağıda anlatılan istisnalar saklıdır.

Mirasın reddi süresi ne zaman başlar ve ne kadardır?

Süre üç aydır (m. 606/1) ve hak düşürücü niteliktedir; süre geçtikten sonra mahkeme kendiliğinden ret kabul edemez. Başlangıç tarihi mirasçının durumuna göre değişir:

• Yasal mirasçılar: Mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarih. Mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilirse, süre bu öğrenme tarihinden işler.
• Atanmış mirasçılar: Mirasbırakanın tasarrufunun (vasiyetname veya miras sözleşmesi) kendilerine resmen bildirildiği tarih.
• Terekenin yazımı yapılmışsa: Yazım işleminin sona erdiğinin sulh hâkimi tarafından mirasçılara bildirildiği tarih (m. 607).
• Ret hakkı geçen mirasçılar: Mirası reddetmeden ölen mirasçının ret hakkı kendi mirasçılarına geçer; bu kişiler için süre, mirasın kendilerine geçtiğini öğrendikleri tarihte başlar. Ret sonucu mirasçı olmayan kişilere miras geçiyorsa, onlar için süre öncekilerin reddini öğrendikleri tarihte işlemeye başlar (m. 608).

Önemli sebepler varsa sulh hâkimi ret süresini uzatabilir veya yeni bir süre tanıyabilir (m. 615). Süre kaçırıldıktan sonra bu yola başvurmak mümkün olabilir; ancak her somut olayda mahkemenin "önemli sebep" değerlendirmesine bağlı olup hakimin takdir yetkisi çok dardır.

Mirasın reddi nasıl yapılır, hangi mahkemeye başvurulur?

Ret beyanı sulh hukuk mahkemesine, sözlü veya yazılı olarak yapılır (m. 609). Yetkili mahkeme mirasın açıldığı yerdeki mahkemedir; mirasın açıldığı yer kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yeridir. Uygulamada şu adımlar izlenir:

1. Mirasbırakanın ölüm belgesi ve başvuranın mirasçılık ilişkisini gösteren nüfus kayıtları hazırlanır.
2. Dilekçe veya sözlü beyanla mirasın reddedildiği bildirilir. Beyan kayıtsız ve şartsız olmalıdır; "şu malı almak kaydıyla reddediyorum" gibi şartlı beyan geçerli değildir.
3. Sulh hâkimi beyanı tutanakla tespit eder.
4. Süresi içinde yapılan ret, mahkemenin özel kütüğüne yazılır; mirasçı isterse reddi gösteren bir belge verilir.

Mirasçı küçük veya kısıtlı ise beyanın yasal temsilci tarafından, gerekiyorsa vesayet makamının izniyle ve Kanun gereği ayrıca Denetim Makamı (Asliye Hukuk Mahkemesi) onayının da alınması zorunludur. Harç ve masraf tutarları yıllık değiştiği için başvuru yapılacak mahkeme kalemi veya güncel harç tarifesinden öğrenilmelidir.

Hangi hâllerde miras kendiliğinden reddedilmiş sayılır?

Mirasbırakanın ölümü tarihinde ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır (m. 605/2). Burada mirasçıdan bir beyan beklenmez; ancak borca batıklığın "açıkça belli" olup olmadığı tartışmalı olabilir. Örneğin icra daireleri veya alacaklı kurumlar (bankalar, Vergi Dairesi vb.) bu durumu re'sen bilemez. Dolayısıyla, mirasçılara icra takibi veya ödeme emri gönderildiğinde, mirasçıların Asliye Hukuk Mahkemesinde "Hükmen Reddin Tespiti" davası açmaları veya icra takibinde borca itiraz etmeleri gerektiği uygulamada en çok karıştırılan husustur.

Mirası zımnen kabul etmiş sayılma riski nedir?

Ret süresi dolmadan mirasçı sıfatıyla tereke işlemlerine karışan, terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan veya mirasbırakanın işlerinin yürütülmesi için gerekli olanın dışında işlem yapan, tereke mallarını gizleyen ya da kendine maleden mirasçı artık mirası reddedemez (m. 610/2). Örneğin tereke taşınmazını satmak, mirasbırakanın banka hesabındaki parayı kendi adına kullanmak ya da araç devralmak bu sonuca yol açabilir. Buna karşılık cenaze giderlerinin karşılanması, zorunlu koruma işlemleri ve zamanaşımı veya hak düşürücü sürelerin dolmasını önlemek için dava açılması ya da cebrî icra takibi yapılması ret hakkını ortadan kaldırmaz (m. 610/3).

Bir mirasçı reddederse pay kime geçer?

Yasal mirasçılardan biri mirası reddederse onun payı, miras açıldığında kendisi sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer (m. 611/1). Bu, çocuk reddettiğinde payın onun çocuklarına (mirasbırakanın torunlarına) geçmesi anlamına gelir. Bu nedenle bir kişi reddettiğinde, kendi altsoyunun da borçlardan etkilenmemesi için onların adına da (küçükler bakımından yasal temsilci aracılığıyla) ret beyanı gerekebilir. Atanmış mirasçı reddederse payı, mirasbırakanın aksi yönde iradesi yoksa en yakın yasal mirasçılara kalır (m. 611/2).

Altsoyun tamamı mirası reddederse pay sağ kalan eşe geçer (m. 613). Eşin miras payları ve mal rejimiyle ilişkisi için Miras Paylaşımında Eşlerin Miras Payları ve Mal Rejimi İlişkisi yazısına bakılabilir.

En yakın mirasçıların tamamı reddederse ne olur?

En yakın yasal mirasçıların tamamı mirası reddederse miras, sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir; tasfiye sonunda artan değer olursa, reddetmemiş gibi hak sahiplerine verilir (m. 612). Reddeden mirasçılar, kendilerinden sonra gelen mirasçılara mirası kabul edip etmeyeceklerinin sorulmasını da isteyebilir; bu kişiler bir ay içinde kabul etmezse reddetmiş sayılırlar (m. 614).

Ret her durumda sorumluluğu ortadan kaldırır mı?

Hayır. İki önemli istisna vardır:

• Alacaklıların zararına ret: Malvarlığı borcuna yetmeyen mirasçı, alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddederse alacaklılar veya iflas idaresi, yeterli güvence verilmediği takdirde ret tarihinden başlayarak altı ay içinde reddin iptali için dava açabilir (m. 617). Alacaklıların benzer korunma mekanizmaları için Tasarrufun İptali Davası yazısına bakılabilir.
• Ödemeden âciz mirasbırakandan alınanlar: Mirasbırakanın ölümünden önceki beş yıl içinde ondan alınan ve paylaşmada geri vermekle yükümlü olunacak değerler ölçüsünde, mirası reddeden mirasçılar da alacaklılara karşı sorumlu olur. Olağan eğitim giderleri ve âdet üzere verilen çeyiz bu sorumluluğun dışındadır; iyiniyetli mirasçılar ise geri verme zamanındaki zenginleşmeleri ölçüsünde sorumludur (m. 618).

Reddetmek yerine hangi seçenekler var?

Mirasbırakanın borç durumu belirsizse mirasın doğrudan reddi yerine şu yollar değerlendirilebilir:

• Resmî defter tutulması: Mirası reddetme hakkı olan her mirasçı, ret usulüne uyarak bir ay içinde sulh hâkiminden terekenin resmî defterinin tutulmasını isteyebilir (m. 619). Defter tutulduğu sürece mirasbırakanın borçları için icra takibi yapılamaz ve zamanaşımı işlemez (m. 625). Sonunda mirasçı reddedebilir, resmî tasfiye isteyebilir veya miras deftere göre ya da kayıtsız şartsız kabul edilebilir; süresi içinde beyanda bulunmayan mirasçı mirası deftere göre kabul etmiş sayılır (m. 627). Deftere göre kabulde mirasçı yalnızca deftere yazılmış borçlardan sorumludur (m. 628).
• Resmî tasfiye: Her mirasçı, mirası reddetmek veya resmî deftere göre kabul etmek yerine terekenin resmî tasfiyesini isteyebilir; bu hâlde mirasçılar tereke borçlarından sorumlu olmaz. Mirasçılardan biri mirası kabul ederse bu istem dikkate alınmaz (m. 632).

Mirası kabul eden mirasçı borçlardan nasıl sorumlu olur?

Mirası kabul eden mirasçılar tereke borçlarından müteselsilen, yani her biri borcun tamamından alacaklıya karşı sorumludur (m. 641). İç ilişkide ise paylar oranında rücu mümkündür. Bu nedenle mirasbırakanın kredi, kefalet veya vergi borçları şüphesi varsa ret ya da resmî defter seçeneği, süre dolmadan değerlendirilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Mirası reddetme süresini kaçırırsam ne olur?

Mirası kayıtsız şartsız kabul etmiş sayılırsınız. Önemli sebep varsa sulh hâkimi yeni süre verebilir (m. 615), ancak bu hâkimin takdirindedir.

Mirasın reddi için avukat zorunlu mu?

Hayır. Beyan sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı yapılabilir; avukat zorunluluğu yoktur (m. 609).

Mirası sadece borçlu kısmından reddedebilir miyim?

Hayır. Ret kayıtsız ve şartsız olmalıdır (m. 609/2); mirasın bir kısmı kabul edilip bir kısmı reddedilemez.

Mirası reddeden kişinin çocukları da mirastan çıkar mı?

Aksine, pay reddeden kişi hiç yokmuş gibi hesaplandığı için çocuklarına geçer (m. 611). Çocukların da borçlardan etkilenmemesi için onlar adına ret gerekebilir.

Cenaze masraflarını ödersem mirası kabul etmiş sayılır mıyım?

Kanun, zorunlu işlemleri ve olağan yönetim niteliğindeki işleri kabul sayılmayan hâller arasında bırakır (m. 610/2). Ancak tereke mallarını kullanma veya satma gibi işlemler kabul sonucu doğurabilir.

Mirasbırakanın borçlu olup olmadığını nasıl anlarım?

Kesin bilgi için icra dairelerindeki takip kayıtları, bankalar ve kamu kurumlarından bilgi araştırılabilir; belirsizlik sürüyorsa süre içinde resmî defter tutulması talep edilebilir (m. 619).