Miras Paylaşımında Eşlerin Miras Payları
Miras paylaşımı uygulamada sıklıkla problemlere sebep olmaktadır. Genel olarak eşlerden birinin ölmesi halinde, ölen eşin miras paylaşımı, kendi üzerinde bulunan bütün malvarlığı doğrudan tereke sayılarak yapılmaktadır.
Uygulama çoğunlukla bu yönde olsa da bu durum hukuken yanlıştır. Çünkü sağ kalan eşin, ölen eşin malvarlığı üzerinde öncelikle edinilmiş mallara katılma rejiminden doğan bir hakkı bulunmaktadır.
Miras bırakanın üzerindeki bütün menkul, gayrimenkul ve likit varlıklar doğrudan miras payına dahil değildir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu Madde 202 gereğince eşler, aksini kararlaştırmadıkları sürece evlilik birliği kurulduğu andan itibaren edinilmiş mallara katılma rejimine tabidir.
Mal rejiminin sona erme halleri Medeni Kanun Madde 225’te düzenlenmiştir. Buna göre mal rejimi, eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer. Dolayısıyla eşlerden biri öldüğünde miras payı, edinilmiş mallara katılma rejimi gereği bu malların paylaştırılmasından sonra belirlenecektir.
Somut Örnek Üzerinden Hesaplama
Üç çocuğu bulunan bir ailede vefat eden kocanın üzerindeki malvarlığının 100.000 TL olduğunu varsayalım.
Ölümle birlikte mal rejimi sona erdiğinden, öncelikle bu 100.000 TL üzerindeki eş payı hesaplanmalıdır. Vefat eden kocanın kişisel malları 20.000 TL olsun. Geriye kalan 80.000 TL ise edinilmiş mal kabul edilerek eşler arasında eşit bölünür ve sağ kalan eşin katılma alacağı 40.000 TL olarak tespit edilir.
Bu durumda vefat eden kocanın net miras payı (terekesi); 20.000 TL kişisel malı ve 40.000 TL edinilmiş mal payı olmak üzere toplam 60.000 TL olacaktır. Sağ kalan eşin doğrudan kendi hakkı olarak alacağı miktar ise 40.000 TL’dir.
Bu tespit yapıldıktan sonra, kocanın kalan 60.000 TL’lik terekesi üzerinden Medeni Kanun’un miras hükümleri uygulanır:
- Sağ Kalan Eş Açısından: MK Madde 499 gereğince sağ kalan eş, çocuklarla birlikte mirasçı olduğu için mirasın 1/4’üne hak kazanır. Yani 60.000 TL üzerinden 15.000 TL miras payı alır. Böylece sağ kalan eşin eline geçen toplam miktar; kendi katılma alacağı (40.000 TL) ve mirastan aldığı pay (15.000 TL) ile toplam 55.000 TL olur.
- Çocuklar Açısından: Çocukların miras payı kalan 3/4’lük kısımdır. Çocuklar kendi aralarında eşit pay alırlar. Bu durumda 60.000 TL’nin 3/4’ü olan 45.000 TL üç çocuk arasında bölünür ve her birine 15.000 TL kalır.
Uygulamada Yapılan Hata: Mal rejimini tasfiye etmeden 100.000 TL’nin tamamı miras sayıldığında; 100.000 TL’nin 1/4’ü olan 25.000 TL sağ kalan eşe verilmekte, kalan 75.000 TL çocuklar arasında paylaştırılmaktadır.
Doğru hesaplamada sağ kalan eşin hakkı 55.000 TL iken, yanlış uygulamada eşe 25.000 TL kalmaktadır. Bu durum ciddi hak kayıplarına ve adaletsizliğe yol açmaktadır.