4857 sayılı İş Kanunu’nun 4/1-g maddesi uyarınca "hava taşımacılığı işlerinde çalışanlar" İş Kanunu kapsamı dışında bırakılmıştır. Ancak bu kuralın istisnaları mevcut olup, havacılık sektöründeki tüm çalışanlar aynı hukuki rejim tabi değildir. Kanun gereğince havacılığın yer tesislerinde yürütülen işlerde çalışan personel doğrudan 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi iken, uçak içinde görev yapan **uçucu personel (pilot, kabin memuru vb.)** kural olarak 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) genel hizmet sözleşmesi hükümlerine tabidir.

İş Kanununa Tabi Olan İstisnai Uçucu Personel

Yargıtay yerleşik içtihatları doğrultusunda, kanundaki istisna sadece "hava taşımacılığı" (yolcu ve yük taşıma) işlerine ilişkindir. Taşımacılık niteliğinde olmayan; **yangın söndürme, zirai ilaçlama, hava ambulansı, fotoğraf çekimi, paraşütçülük veya eğitim uçuşları** gibi işlerde görev yapan pilot ve uçucu personel doğrudan 4857 sayılı İş Kanunu’na tabidir ve kıdem/ihbar tazminatı ile iş güvencesi haklarından aynen yararlanır.

Borçlar Kanununa Tabi Uçucu Personelin Tazminat Hakları

6098 sayılı TBK’ya tabi olan uçucu personelin kanundan doğan doğrudan bir "kıdem tazminatı" hakkı bulunmamakla birlikte, sözleşmenin haksız veya kötüniyetle feshedilmesi halinde kanun uçucu personele önemli tazminat hakları tanımıştır:

  • Kötüniyet Tazminatı (TBK m. 434): Hizmet sözleşmesinin fesih hakkı kötüye kullanılarak sona erdirildiği durumlarda işveren, uçucu personele fesih bildirim süresine ait ücretin **üç katı tutarında** tazminat ödemekle yükümlüdür.
  • Haksız Fesih Tazminatı (TBK m. 438): İşveren tarafından haklı bir sebep olmaksızın iş sözleşmesi feshedilen uçucu personel; belirli süreli sözleşmelerde bakiye süreye ait ücretini, belirsiz süreli sözleşmelerde ise fesih bildirim süresine uyulmuş olsaydı kazanabileceği tutarı tazminat olarak isteyebilir.
  • Hâkim Tarafından Takdir Edilecek Ek Tazminat (TBK m. 438/3): Haksız fesih halinde hâkim, olayın tüm durum ve koşullarını göz önünde tutarak işverenin uçucu personele **6 aylık ücretine kadar** serbestçe belirleyeceği ek bir tazminat ödemesine karar verebilir.

İş Güvencesi ve Toplu İş Sözleşmesi (TİS) İmkanı

Borçlar Kanununa tabi uçucu personel kural olarak İş Kanunundaki iş güvencesi (işe iade) hükümlerinden yararlanamaz. Ancak uygulamada uçucu personelin sendikaya üye olması ve bağıtlanan **Toplu İş Sözleşmesine (TİS)** veya bireysel iş sözleşmesine *"İş Kanunu’nun iş güvencesi hükümleri uygulanır"* şeklinde hüküm konulması mümkündür. Bu durumda geçerli sebebe dayanmayan fesihlerde uçucu personel de işe iade haklarını kullanabilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Arabuluculuk Şartı

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 5/1-a uyarınca, ister İş Kanununa ister Türk Borçlar Kanununa tabi olsun, uçucu personel ile işveren arasındaki hizmet sözleşmesinden doğan tüm uyuşmazlıklarda **Görevli Mahkeme İş Mahkemesidir**.

Ayrıca dava açılmadan önce 7036 sayılı Kanun m. 3 uyarınca **zorunlu arabuluculuk sürecinin işletilmesi dava şartıdır**. Yetkili mahkeme ise genel kural uyarınca davalı işverenin yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesidir.

Yukarıdaki açıklamalar bilgilendirme amaçlı olup somut hukuki durumlara doğrudan çözüm teşkil etmez. Karşılaşacağınız hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışmanız tavsiye edilir.