4857 sayılı İş Kanunu’nun 7. maddesinde düzenlenen Geçici (Ödünç) İş İlişkisi; bir işçinin, işvereni tarafından borçlandığı iş görme edimini geçici olarak başka bir işverene devretmesi borcunu doğuran özel bir iş hukuku müessesesidir. Mevzuatımızda geçici iş ilişkisi "Mesleki Amaçlı" ve "Mesleki Amaçlı Olmayan" olmak üzere iki temel kategoride düzenlenmiştir.
I. Mesleki Amaçlı Geçici İş İlişkisi (Özel İstihdam Büroları Aracılığıyla)
Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) tarafından izin verilen Özel İstihdam Büroları ile geçici işveren arasında yapılan "geçici işçi sağlama sözleşmesi" ile kurulan ilişki türüdür. Bu ilişkide işçinin asıl işvereni Özel İstihdam Bürosudur.
1. Geçici İş İlişkisinin Kurulabileceği Haller ve Azami Süreler
- Askerlik, Doğum ve Sözleşmenin Askıda Kaldığı Haller: Bu haller sona erene kadar sürebilir.
- Mevsimlik Tarım ve Ev Hizmetleri: Süre sınırı bulunmamaktadır.
- Aralıklı İşler, İSG Acil İşleri ve Öngörülemeyen İş Hacmi Artışı: En fazla **4 ay** süreyle kurulabilir. Toplamda 8 ayı geçmemek üzere en fazla 2 kez yenilenebilir. *(İş hacmi artışında geçici işçi sayısı işyerindeki toplam işçi sayısının 1/4'ünü geçemez; 10 ve daha az işçi çalıştıran yerlerde 5 işçiye kadar izin verilir).*
- Dönemsel İş Artışları: En fazla **4 ay** süreyle kurulabilir ve hiçbir şekilde yenilenemez.
2. Yasaklar ve Kısıtlamalar
- 6 Aylık Soğuma Süresi: Kanunda belirtilen azami sürelerin dolmasından itibaren 6 ay geçmedikçe aynı iş için yeniden geçici işçi çalıştırılamaz.
- Mutlak Yasak Alanlar: Kamu kurum ve kuruluşlarında, yer altı maden çıkarma işlerinde, toplu işçi çıkarılan işyerlerinde (çıkarma tarihinden itibaren 8 ay boyunca) ve grev/lokavt uygulanan işyerlerinde geçici iş ilişkisi kurulamaz.
3. Ücret ve SGK Prim Sorumluluğu
İşçinin ücret ve SGK prim ödeme yükümlülüğü asıl işveren olan Özel İstihdam Bürosuna aittir. Geçici işveren, öngörülemeyen iş hacmi artışlarında işçinin ücretinin ödendiğini her ay kontrol etmekle yükümlüdür. Ücretin ödenmemesi halinde geçici işveren, büro alacağından mahsup etmek kaydıyla işçilerin en fazla 3 aya kadar olan ödenmeyen ücretlerini doğrudan işçinin hesabına yatırmakla mükelleftir.
II. Mesleki Amaçlı Olmayan Geçici İş İlişkisi (Holding ve Şirketler Topluluğu İçi Devir)
Bir işçinin, holding bünyesi içinde veya aynı şirketler topluluğuna bağlı başka bir işyerinde geçici olarak görevlendirilmesi halidir.
1. Devir Anında Yazılı Rıza Şartı
Holding içi veya şirketler topluluğu bünyesindeki geçici devirlerde **işçinin yazılı rızasının devir anında alınması zorunludur**. İş sözleşmesi imzalanırken peşinen veya matbu olarak alınan genel rızalar Yargıtay içtihatları uyarınca geçersizdir. Rıza olmaksızın yapılan devirler işçi açısından çalışma koşullarında esaslı değişiklik (İş Kanunu m. 22) veya haksız fesih niteliğindedir.
2. Azami Süreler ve Zımni Uzama
Mesleki amaçlı olmayan geçici iş ilişkisi **en fazla 6 ay** süreyle kurulabilir ve **en fazla 2 defa yenilenebilir** (toplam azami 18 ay). Sürenin bitiminde işçinin geçici işverenin yanında çalışmaya devam etmesi halinde, Yargıtay kararları doğrultusunda taraflar arasında hizmet sözleşmesinin devredildiği kabul edilir.
3. Müteselsil Sorumluluk
Mesleki amaçlı olmayan geçici iş ilişkisinde devreden işveren ile devralan (geçici) işveren, işçinin geçici çalışma süresince doğan **ücret ve SGK prim borçlarından birlikte (müteselsil olarak) sorumludur**.
III. İş Aracılığı ile Geçici İş İlişkisinin Farkı
İş aracılığı (işe yerleştirme) faaliyetinde aracı kurum (İŞKUR veya Özel İstihdam Bürosu) işçi ile işvereni buluşturduktan sonra aradan çekilir ve hiçbir hukuki sorumluluk üstlenmez. Geçici iş ilişkisinde ise ödünç veren kurum/işveren ile işçi arasındaki iş akdi ve işveren sıfatı devam etmektedir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlı olup somut hukuki durumlara doğrudan çözüm teşkil etmez. Karşılaşacağınız hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışmanız tavsiye edilir.