6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) uyarınca anonim ve limited şirketlerin kuruluşunda sermayenin %100'ünün kurucu ortaklarca taahhüt edilmesi zorunludur. İlerleyen aşamalarda şirkete katılması planlanan 4. bir ortak veya stratejik yatırımcı için başlangıçta pay ayrılmak istendiğinde, kurucular arasında akdedilen Ortaklar Sözleşmesi (Shareholders' Agreement - SHA) içerisine entegre edilen %25 Gelecek Ortak Havuzu ve Katılım Senedi (Deed of Adherence) mekanizması en güvenli hukuki çözümü sunmaktadır.

I. Modelin Hukuki Altyapısı ve TTK Uyumluluk Esasları

  • Esas Sözleşmeye Derç Zorunluluğu (TTK m. 360, 478): Ortaklar Sözleşmesi kural olarak yalnızca imzalayan taraflar arasında borçlar hukuku etkisi doğurur. Kuruculara tanınan A Grubu pay imtiyazlarının (oyda imtiyaz veya yönetim kurulunda temsil) şirket nezdinde geçerli olabilmesi için Şirket Esas Sözleşmesi'ne de açıkça yazılması gerekir.
  • Rüçhan Hakkının Kısıtlanması (TTK m. 461/2): Gelecekteki yatırımcıya sermaye artırımıyla %25 pay tahsis edilirken mevcut ortakların rüçhan haklarının kısıtlanabilmesi için genel kurulda nitelikli çoğunlukla karar alınması ve kararda haklı sebebin açıkça belirtilmesi şarttır.
  • Lex Commissoria Yasağı Uyumu (TMK m. 949): Pay rehni ve zorunlu hisse devri (Bad Leaver / Rus Ruleti) süreçlerinde mülkiyetin doğrudan alacaklıya geçmesi yasaktır. Bu nedenle devir bedelinin ödenmesi ve bağımsız değerleme şartı Escrow (Yediemin) vekaletname protokolü ile güvence altına alınmalıdır.

II. Örnek Sözleşme Maddeleri (3 Kurucu + %25 Yatırımcı Opsiyonlu Model)

Madde 1: Kuruluş Sermaye Yapısı ve %25 Gelecek Ortak Havuzu

Şirket'in kuruluş sermayesi 3 Kurucu arasında %100 oranında (A Grubu İmtiyazlı Paylar olarak) taahhüt edilmiştir. Kurucular, şirkete katılması muhtemel 4. Ortak veya Yatırımcı ("Gelecekteki Ortak") için toplam sermayenin %25'ine tekabül eden pay havuzu oluşturmayı ve nitelikli çoğunluk (%75) kararıyla bu katılım onaylandığında hisselerinden orantılı (pro-rata) devir yapmayı veya TTK m. 461 kapsamında rüçhan haklarını kısıtlayarak sermaye artırımına gitmeyi gayri kabili rücu taahhüt ederler.

Madde 2: Katılım Senedi (Deed of Adherence)

Gelecekteki 4. Ortak/Yatırımcı şirket sermayesine katıldığı tarihte Katılım Senedi'ni (Deed of Adherence) imzalamak zorundadır. İmzayla birlikte 4. Ortak, yeni bir sözleşme akdedilmesine gerek kalmaksızın mevcut Ortaklar Sözleşmesi'ne B Grubu Hissedar sıfatıyla taraf olur.

Madde 3: Tersine Hak Ediş (Reverse Vesting) ve Ayrılma Hâlleri

Kurucuların hisseleri 4 yıllık hak ediş süresine ve ilk 12 aylık Uçurum Süresine (Cliff) tabidir. İlk 12 ay dolmadan ayrılan kurucu paya hak kazanamaz; 12. ay sonunda %25, takip eden 36 ayda ise aylık eşit dilimlerle (%2,08) kalan paylar hak edilir.

  • Good Leaver (İyi Ayrılan): Vefat, ağır sakatlık veya haklı sebep olmaksızın görevden alınma hallerinde kurucu hak kazandığı payları korur, hak kazanmadığı payları nominal bedelle diğer kuruculara devreder.
  • Bad Leaver (Kötü Ayrılan): Rekabet yasağı ihlali, şirketi ağır zarara uğratma veya sözleşmenin ağır ihlali halinde kurucu, hak kazanmış olsun veya olmasın tüm paylarını nominal bedel veya gerçek piyasa değerinin %10'undan düşük olanı üzerinden devretmekle yükümlüdür.

Madde 4: Ön Alım (ROFR), Birlikte Sürükleme (Drag-Along) ve Birlikte Satma (Tag-Along)

Kuruluştan itibaren 3 yıl devir yasağı (Lock-up) uygulanır. Süre bitiminde pay satmak isteyen kurucu öncelikle diğer kuruculara teklif sunmak zorundadır (ROFR). Kurucuların en az %66'sının şirketin tamamının satışına yönelik teklifi kabul etmesi halinde azınlık hissedarlar da aynı şartlarla satışa katılmakla yükümlüdür (Drag-Along). Çoğunluğun pay satışında azınlık da aynı şartlarla satışa katılma hakkına sahiptir (Tag-Along).

Madde 5: Kilitlenme (Deadlock), Hisse Rehni ve Escrow Vekaletname

Şirket faaliyetlerini durduran karar kilitlenmelerinde Rus Ruleti mekanizması işletilir. Zorunlu devir mekanizmalarının infazı için taraflar, her iki tarafın menfaatine verilmiş noter onaylı vekaletnameleri mutabık kalınan bağımsız bir hukuk bürosu veya arabulucu (Yediemin / Escrow) nezdinde saklar. Yediemin, vekaletnameyi yalnızca tetikleyici şartların oluştuğunun belgelenmesi ve pay devir bedelinin ilgili ortağın hesabına peşin yatırıldığının dekontla ispatlanması halinde teslim eder.

Madde 6: Gizlilik ve Rekabet Yasağı

Ortaklar Sözleşmesi gizlidir ve Esas Sözleşme'de atıf yapılmaz. Kurucular ortaklık süresince ve ayrıldıktan sonra 2 yıl süreyle, Şirket'in fiili faaliyet konusu ve faaliyet gösterdiği coğrafi alanla sınırlı olmak kaydıyla rekabet yasağına tabidir.

EK-1: KATILIM SENEDİ (DEED OF ADHERENCE) ÖRNEĞİ
İşbu Katılım Senedi, [Tarih] tarihinde [4. Ortak / Yatırımcı Adı-Unvanı] ("Yeni Ortak") tarafından imzalanmıştır. Yeni Ortak, [Şirket Unvanı] A.Ş.'nin %25 oranındaki paylarını edinerek, Kurucular arasında akdedilmiş olan Ortaklar Sözleşmesi'nin tüm hükümlerini okuduğunu, anladığını ve Sözleşme'ye B Grubu Hissedar sıfatıyla tamamen taraf olduğunu beyan, kabul ve taahhüt eder.

Yukarıdaki açıklamalar ve sözleşme taslağı genel bilgilendirme amaçlı olup somut hukuki durumlara doğrudan çözüm teşkil etmez. Şirket kuruluşu ve ortaklar sözleşmesi süreçlerinde uzman bir avukata danışmanız tavsiye edilir.