Sosyal güvenlik hukukumuzda emeklilik şartları, sigortalının çalıştığı statülere göre farklılık göstermektedir. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca sigortalılar başlıca üç ana grupta toplanır:

  • 4/a Kapsamındakiler: Hizmet akdi ile bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanlar (Eski adıyla SSK),
  • 4/b Kapsamındakiler: Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar ile şirket ortakları (Eski adıyla Bağ-Kur),
  • 4/c Kapsamındakiler: Kamu görevlileri (Eski adıyla Emekli Sandığı).

Sigortalıların emekli aylığına hak kazanabilmesi için kanunda öngörülen yaş, sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısını eksiksiz tamamlamaları gerekmektedir. Ancak uygulamada, birden fazla statüde çalışması bulunan veya SSK’lı olarak çalışırken aynı zamanda şirket ortaklığı bulunan kişilerin emeklilik aşamasında ciddi hukuki uyuşmazlıklar ortaya çıkmaktadır.

I. Çakışan Sigortalılık Halleri ve 4/a (SSK) Sigortalılığının Üstünlüğü

5510 sayılı Kanun’un 53. maddesinde 6111 sayılı Kanun ile yapılan düzenleme uyarınca; 01.03.2011 tarihinden itibaren bir sigortalının aynı anda hem 4/a (SSK) hem de 4/b (Bağ-Kur) kapsamında çalışmasının bulunması halinde, 4/a (SSK) sigortalılığı geçerli kabul edilmektedir. Dolayısıyla bir işyerinde sigortalı çalışırken şirket ortağı olan veya esnaflığı devam eden kişilerin SSK primleri öandığı sürece 4/a sigortalılığı kesintiye uğramaz.

II. Bağ-Kur Borcu Varken SSK’dan Emekli Olunabilir mi?

Sıkça karşılaşılan somut olaylarda; kişi bir işverene bağlı olarak 4/a (SSK) kapsamında çalışmakta ve primleri yatırılmaktadır. Ancak aynı zamanda kurduğu şirket veya esnaflığı nedeniyle adına 4/b (Bağ-Kur) prim borcu tahakkuk etmiş ve bu borç ödenmemiştir. Kişi SSK şartlarıyla emekliliğe başvurduğunda SGK tarafından "Bağ-Kur prim borcunuz var, borcu ödemeden veya hizmet birleştirmesi yapmadan emekli olamazsınız" yanıtı verilebilmektedir.

Bu uygulama açıkça hukuka ve yargısal içtihatlara aykırıdır.

III. Hizmet Birleştirmesinin İsteğe Bağlı Oluşu ve Yargıtay İçtihatları

Sosyal güvenlik mevzuatımız ve yerleşik Yargıtay içtihatları doğrultusunda temel ilkeler şunlardır:

  • Tek Statünün Yeterli Olması: Sigortalı, sadece 4/a (SSK) kapsamındaki prim gün sayısı, sigortalılık süresi ve yaş şartı ile tek başına emekliliğe hak kazanıyorsa, başka bir statüdeki (Bağ-Kur) hizmetlerini birleştirmeye zorlanamaz.
  • Hizmet Birleştirmesinin Amacı: Hizmetlerin birleştirilmesi, sigortalının tek bir kurumdaki priminin emekliliğe yetmediği durumlarda onun lehine uygulanan bir haktır. Sigortalının aleyhine sonuç doğuracak ve Bağ-Kur borcu nedeniyle emekliliğini engelleyecek şekilde zorunlu tutulamaz.
  • Yargıtay HGK ve KDK Kararları: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (E. 2006/21-485, K. 2006/483) ve Yargıtay 10. Hukuk Dairesi kararları ile Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK) tavsiye kararlarında açıkça vurgulandığı üzere; 4/a primleri tek başına aylık bağlanmasına yeterli olan sigortalıya, ödenmeyen Bağ-Kur borcu gerekçe gösterilerek yaşlılık aylığı bağlanmasından imtina edilemez.

IV. Dava Yolu ve Birikmiş Emekli Aylıklarının Tahsili

4/a koşullarını tamamlamasına rağmen Bağ-Kur borcu ileri sürülerek emeklilik başvurusu reddedilen veya işleme alınmayan sigortalılar, SGK işlemine karşı İş Mahkemesinde iptal ve emekli aylığı bağlanması davası açabilirler. Dava sonucunda mahkeme, kurum işlemini iptal ederek emekli aylığının tahsis talep tarihini takip eden ay başından itibaren yasal faiziyle birlikte sigortalıya ödenmesine karar vermektedir.

Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlı olup somut hukuki durumlara doğrudan çözüm teşkil etmez. Karşılaşacağınız hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışmanız tavsiye edilir.