Çek tazminatı, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 811. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre; muhatap banka nezdinde karşılığı kısmen veya tamamen bulunmayan bir çek düzenleyen kişi (keşideci), çekin karşılıksız kalan bedelinin %10’unu ödemekle yükümlü olduğu gibi, hamilin bu yüzden uğradığı zararı da tazmin etmekle mükelleftir. Hüküm uyarınca hamil, çeki düzenleyen kişiden çek bedelinin yanı sıra %10 oranındaki çek tazminatını da talep edebilir.
Uygulamada çek tazminatının zaman zaman cirantalardan da talep edildiği görülmektedir. Ancak hukuken **çek tazminatından yalnızca keşideci (çeki düzenleyen) ve keşideciye aval verenler sorumludur**.
Cirantaların Sorumluluğu ve İcra Takibine İtiraz
Çek silsilesinde yer alan cirantalar (müracaat borçluları), TTK hükümleri uyarınca çek bedeli, gecikme faizi, protesto ve masraflardan sorumlu olmakla birlikte, **çek tazminatından sorumlu tutulamazlar**. Ciranta aleyhine çek tazminatını da kapsayacak şekilde icra takibi başlatılması halinde; ciranta, İcra İflas Kanunu (İİK) çerçevesinde İcra Hukuk Mahkemesi’ne başvurarak takibin **yalnızca çek tazminatına ilişkin kısmının iptalini** sağlayabilir. Takip, geriye kalan asıl alacak ve fer'ileri yönünden devam eder.
Önemli Ayrım: Keşideciye Aval Verenin Durumu
Yargıtay içtihatları doğrultusunda (TTK m. 702 uyarınca), keşideci lehine aval veren kişi, tıpkı keşideci gibi çek tazminatından müteselsilen sorumludur. Dolayısıyla çek tazminatı cirantalardan istenemezken, keşideciye aval verenden talep edilebilir.
Emsal Yargıtay Kararları
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi
Esas No: 2013/17726 | Karar No: 2013/24638 | Tarih: 01.07.2013
"Özet: Aval veren kimse, kimin için taahhüt altına girmişse tıpkı onun gibi sorumlu olur (TTK m. 702). Keşideci lehine aval veren bakımından da çek tazminatı aynı esaslar dahilinde uygulanır. Keşideciye aval verenin çek tazminatından sorumlu tutulması gerekirken itirazının kabulüyle takibin iptali isabetsizdir."
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi
Esas No: 2001/17167 | Karar No: 2001/17860 | Tarih: 02.11.2001
"Özet: Hamil, müracaat yoluyla cirantadan çek bedelini, faizini ve masrafları talep edebilir. Ancak çek tazminatından sadece keşideci sorumlu olduğundan, bu tazminat ciranta sıfatıyla sorumlu olan borçludan talep edilemez."
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlı olup somut hukuki durumlara doğrudan çözüm teşkil etmez. Karşılaşacağınız hukuki sorunlarda uzman bir avukata danışmanız tavsiye edilir.